Mobilizing ethnic conflict: Kurdish separatism in Germany and the PKK. Alynna J. Lyon and Emek M. Uçarer

Dit artikel illustreert hoe de PKK (de Koerdische arbeiderspartij) voet aan wal zette in Duitsland en er zo in slaagde een internationale dimensie te geven aan het Koerdische conflict. Het toont aan hoe de PKK, via zijn aanwezigheid in een liberale democratie als Duitsland, de kansen had mensen te mobiliseren en collectief actie te voeren.

 

De Turkse autoriteiten voerden sinds lange tijd een assimilatie politiek tegenover de Koerdische bevolking. Vanzelfsprekend bleef Koerdisch verzet niet uit.  In 1984 begon de PKK, onder leiding van Abdullah Öcalan, aan een reeks van gewelddadige acties tegen de Turkse autoriteiten. Turkije reageerde met harde repressie. Bijgevolg vluchtten veel Koerden uit Turkije. Duitsland was met zijn democratisch regime voor veel Koerden een goede keuze, temeer omdat er reeds veel Koerden, als gastarbeiders, aanwezig waren.

 

Mede dankzij de technologische vooruitgang bleven Koerden in diaspora  contact houden met Koerden in Turkije. Eens in Duitsland werd het Koerdische nationalisme levendig gehouden via culturele en sociale organisaties. De PKK  slaagde erin via deze organisaties mensen te mobiliseren. Dat de PKK in Duitsland veel Koerden wist samen te brengen is volgens Eva Ostergaard-Nielsen (2000) ook vrij logisch. Hoe minder oppositie getolereerd wordt in het thuisland, hoe meer de tegenstand in het gastland zal floreren. Doordat de Turkse staat politieke partijen en andere organisaties onderdrukt en discrimineert, draagt zij bij tot de vorming van oppositiegroepen in diaspora, waar meer liberale vrijheden bestaan.

 

Deze liberale waarden in Europa gaven de PKK de mogelijkheid de media te bespelen: er werden Koerdische kranten gemaakt. In mei 1995 werd een Koerdisch televisienet opgericht: MED TV. Het tv-net werd verdedigd en geholpen door Westerse linkse media, door mensenrechtenactivisten en door politici. Het net identificeerde zich als de spreekbuis van een minderheid die individuele vrijheid en mensenrechten wilden promoten (Watts, 2004).

De kracht van audiovisuele media is natuurlijk veel groter dan die van geschreven pers. Hassanpour Amir (1998) schrijft dit toe aan het feit dat televisieprogramma’s en beelden in staat zijn veel sociale grenzen te overschrijden: ongeletterdheid, taal, leeftijd, geslacht en religie. Door de combinatie van beeld, geluid, en schrift is televisie het ideale medium om het gevoel van cultuur en identiteit te vergroten. Via sateliet bereikt MED TV Koerden in Iran, Irak, Turkije, Syria, Noord-Afrika, West-Azië en Europa. Zo bereikt de TV zender een transnationaal Koerdisch publiek.

 

Het hoofddoel van de PKK was de Duitse, en ook de Europese bevolking en autoriteiten meer informatie te verschaffen over de benarde situatie van de Koerden in Turkije. Via verschillende acties probeerde de PKK de Koerdische kwestie in Europa in de spotlight te plaatsen. In het begin hielden ze vooral bijeenkomsten en stakingen, soms collectief in verschillende Europese steden. Begin jaren ’90 begon de PKK een agressievere koers te varen.  Hun doelwitten waren Turkse bedrijven, en later ook  Turkse sport- en culturele organisaties.

Naarmate de acties van de PKK gewelddadiger werden, verhoogde ook de alertheid van de Duitse politie. Zo richtte de PKK na verloop van tijd zijn pijlen ook op de Duitse autoriteiten. De spanningen tussen beide partijen namen dan ook toe. In 1993 werd de PKK in Duitsland buiten de wet gesteld. Dit gebeurde nadat Koerden over het hele land Turkse ambassades, bedrijven en winkels hadden aangevallen. Men wou met deze actie de Duitse regering onder druk zetten zodat zij de rol van onderhandelaar op zich zouden nemen in de Turks-Koerdische kwestie. Dit was duidelijk een poging om indirect invloed te hebben op de politiek in Turkije.

De Duitse regering stond al langer onder Turkse druk omwille van zijn zachte aanpak van de PKK en de Koerden. Ook Turkse immigranten probeerden namelijk hun stempel op de Duitse politieke agenda te drukken. Naar de mening van Eva Ostergaard-Nielsen (2000) is de rol van media ook hierin zeer belangrijk. De Turkse media waren zeer kritisch over de tolerante houding van Westerse landen tegenover Koerdische bewegingen.

Na het bannen van de PKK stopte het geweld niet. Wanneer de Turkse regering het staakt-het-vuren van de PKK niet beantwoordde, dreigde Öcalan  ermee de bij Duitsers populaire vakantieoorden te attackeren in Turkije en waarschuwde hij voor rellen in Europa.

In 1996 veranderde de PKK van toon en strategie. Öcalan veroordeelde geweld. Na enkele onderhandelingen tussen Duitsland en Öcalan nam het geweld tegen Turkse doelwitten in Duitsland af. De Duitse staat verzwakte zijn standpunt, de PKK werd niet langer als een terroristische organisatie beschouwd, maar als een criminele organisatie. De druk op Duitsland, vanuit Turkije en vanuit internationale instanties bleef echter groot.

Wanneer Öcalan in februari 1999 gevangengenomen werd in Kenia en later ter dood veroordeeld werd,  lokte dit een golf van protest uit in Duitsland. Koerden kwamen overal op straat om te protesteren tegen de doodstraf van hun leider. Zo slaagden zij erin de Duitse minister van Buitenlandse Zaken  als onderhandelaar naar Turkije te sturen om de Turkse autoriteiten onder druk te zetten de doodstraf van Öcalan ongedaan te maken. Ook de Europese Commissie waarschuwde dat een uitvoering van de doodstraf op Öcalan de kansen tot toetreding tot de EU voor Turkije zeer klein zouden maken.

Koerden in diaspora hebben duidelijk de kansen die Westerse landen hen boden met beide handen genomen. Het recht op vrije meningsuiting  in Westerse landen liet hen toe niet alleen informatie te verspreiden in Europa, maar ook naar alle Koerden over de hele wereld. Het recht op vereniging liet hen toe zich te mobiliseren en op te komen voor de Koerdische zaak. Waar zij echter gewelddadige middelen gingen gebruiken, werden ze onmiddellijk de mond gesnoerd. De immigratie van Koerden naar Duitsland, duwde de Duitse autoriteiten indirect tussen twee vuren: het Koerdische en het Turkse.

 

Barbara Bracke

 

HASSANPOUR A. (1998) Satellite footprints as national borders: MED-TV and the extraterritoriality of state sovereignty, Journal of Muslim of Minority Affairs; Vol. 18 Issue 1, p53, 20p

 

WATTS F. N. (2004) Institutionalizing virtual Kurdistan west, transnational networks and ethnic contention in international affairs, Bounderies and Belonging, Migdal

 

OSTERGAARD-NIELSEN Eva (2000) Trans-State Loyalties and Politics of Turks and Kurds, The John Hopkins University Press

 

UCARER E.M, LYON J.L (2001) Mobilizing etnic conflict: Kurdish separatism in Germany and the PKK, Etnic and Racial Studies, Vol. 24 No.6, pp. 925 – 948